Principal Navigations, Voyages, Traffiques and Discoveries of the English Nation, by Richard Hakluyt

De Nauigatione Illustris et Magnanimi Equiris aurati Humfredi Gilberti, ad deducendam in nomun Orbem coloniam susceptâ, Carmen hepizatikou Stephani Parmenii Bvdeii.

Ad eundem illustrem equitem autoris præfatio.

Reddenda est, quàm fieri potest breuissime, in hoc vestibulo, ratio facti mei, et cur ita homo nouus et exterus, in tanta literatissimorum hominum copia, quibus Anglia beat est, versandum in hoc argumento mihi putanerim: ita enim tu, fortissime Gilberte, foetum hunc nostrom in lucem exire voluisti. In seruitute et barbarie Turcica, Christianis tamen, magno immortalis Dei beneficio, parentibus natus, aliquam etiam ætatis partem educatus; postquam doctissimorum hominum opera, quibus tum Pannoniæ nostræ, tum imprimis saluæ adhuc earum reliquiæ florescunt, in literis adoleuissem, more nostrorum hominum, ad inuisendas Christiani orbis Academias ablegatus fui. Qua in peregrinatione, non solùm complura Musarum hospitia, sed multas etiam sapienter institutas respublicas, multarum Ecclesiarum probatissimas administrationes introspeximus, iam fermè triennio ea in re posito. Fuerat hæc nostra, profectio ita à nobis comparata, vt non tantùm mores et vrbes gentium videndum, sed in familiaritatem, aut saltem notitiam illustriorum hominum introeundum nobis putaremus, Cæterum, vt hoc à nobis sine inuidia dici possit, (certè enim taceri absque malicia nullo modo protest) non locus, non natio, non respublica vlla nobis æquè ac tua Britannia complacuit, quamcunque in partem euentum consilij mei considerem. Accedit, quòd præter omnem expectationem meam ab omnibus tuis ciuibus, quibus comaliqua consuetudo mihi contigit, tanta passìm humanitate acceptus essem, vt iam (sit hoc saluo pietate à me dictum) suauissimæ Anglorum amicitiæ fermè aboleuerint desiderium et Pannoniarum et Budæ meæ, quibus patriæ nomen debeo. Quas ab caussas cùm sæpenumero animus fuisset significationem aliquam nostræ huius voluntatis et existimationis edendi; accidit vtique secundùm sententiam, vt dum salutandis et cognoscendis excellentibus viris Londini operam do, ornatissimus ac doctissimus amicas meus Richardus Hakluytus ad te me deduxerit, explicato mihi præclarissimo tuo de ducenda propediem colonia in nouum orbem instituto. Quæ dum aguntu, agnoscere portui ego illud corpus et animum tuum sempiterna posteritatis commemoratione dignum, et agnoui profectò, eaque tali ac tanta obseruantia prosequi coepi; vt cum paulò post plura de tuis virtutibus, et rebus gestis passim audissem, tempus longè accommodatissimum existimarem esse, quo aliqua parte officij studijque nostri, ergà te et tuam gentem perfungerer. Hoc est primum ouum, vnde nostrum [Greek: hepizatikon] originem ducit. Reliquum est, vt eas et redeas quàm prosperrimè, vir nobilissime, et beneuolentia tua, autoritate, ac nomine, tueare studium nostrum. Vale pridie Kalen. Aprilis 1583.

Ad Thamesin.

Amnis, inoffensa qui tàm requiete beatus

Antipodum quæris iam tibi in orbe locum:

Nunc tibi principium meritæ, pro tempore, laudis

Fecimus, et raucæ carmina prima tubæ.

Tum cum reddideris, modo quam dimittimus, Argo,

Ornatu perages gaudia festa nouo.

Quæ noua tàm subitò mutati gratia coeli?

Vnde graues nimbi vitreas tenuantur in auras?

Duffugiunt nebulæ, puroque nitentior ortu

Illustrat terras, clementiaque æquora Titan?

Nimirum posuere Noti, meliorque resurgit

Evrys, et in ventos soluuntur vela secundos,

Vela quibus gentis decus immortale Brittanniæ

Tendit ad ignotum nostris maioribus orbem

Vix notis Gilebertvs aquis. Ecquando licebit

Ordiri heroas laudes, et fecta nepotum

Attonitis memoranda animis? Si coepta silendum est

Illa, quibus nostri priscis ætatibus audent

Conferri, et certare dies: quibus obuia plano

Iamdudum Fortvna solo, quibus omne per vndas

Nereidvm genus exultat, faustoque tridenti

Ipse pater Netevs placabile temperat æquor.

Et passim Oceano curui Delphines ab imo

In summos saliunt fluctus, quasi terga pararent

In quibus euectæ sulcent freta prospera puppes,

Et quasi diluuium, tempestatesque minatur

Follibus inflatis inimica in uela physeter.

Et fauet AEGAEON, et qui Neptvnia PROTEVS

Armenta, ac turpes alit imo in gurgite phocas.

Atque idem modò ab antiqua virtute celebtat

Sceptra Chaledonidvm: seclis modò fata futuris

Pandit, et ad seros canit euentura minores.

  Vt pacis bellique bonis notissima vasto

Insula in Oceano, magni decus Anglia mundi;

Postquam opibus diues, populo numerosa frequenti,

Tot celebris factis, toto caput extulit orbe;

Non incauta sui, ne quando immensa potestas

Pondere sit ruitura suo, noua moenia natis

Quærat, et in longum extendat sua regna recessum:

Non aliter, quàm cùm ventis sublimibus aptæ

In nidis creuere grues, proficiscitur ingens

De nostra ad tepidum tellure colonia Nilvm.

  Euge, sacrum pectus, tibi, per tot secula, soli

Seruata est regio nullis regnata Monarchis.

Et triplici quondam mundi natura notata

Margine, et audacim quarto dignata Colvmbvm;

Iam quintâ lustranda plagâ tibi, iamque regenda

Imperio superest. Evropam Asiamqve relinque,

Et fortunatam nimiùm, nisi sole propinquo

Arderet, Libyen: illis sua facta viasque

Terminet Alcides: abs te illustranda quietscit

Parte alis telus, quam non Babylonia sceptra,

Non Macedvm inuictæ vires, non Persica virtus

Attigit, aut vnquam Latiæ feriere secures.

Non illo soboles Mahometi mugijt orbe:

Non vafer Hispanvs, coelo, superisque relictis,

Sacra Papæ humano crudelia sanguine fecit.

Illic mortales hominumque iguota propago;

Siue illi nostræ veniant ab origine gentis,

Seu tandem à prisca Favnorvm stirpe supersint

Antiqua geniti terra, sine legibus vrbes

Syluasque et pingues habitant ciuilibus agros:

Et priscos referunt mores, vitamque sequuntur

Italiæ antiquæ, et primi rude temporis æuum:

Cum genitor nati fugiens Satvrus ob iram

In Latio posuit sedem, rudibusque regendos

In tenues vicos homines collegit ab agris.

Aurea in hoc primùm populo coepisse feruntur

Secula, sicque homines vitam duxisse beati;

Vt simul argenti percurrens tempora, et æris,

Degener in durum chalybem vilesceret ætas;

Rursus in antiquum, de quo descenderat, aurum

(Sic perhibent vales) æuo vertente rediret.

Fallor an est tempus, reuolutoque orbe videntur

Aurea pacificæ transmittere secula gentes?

Fallor enim, si quassatas tot cladibus vrbes

Respicio, et passim lacerantes regna tyrannos:

Si Mahometigenis Asiam Libyamqve cruento

Marte premi, domitaque iugum ceruice subire:

Iamque per Evropæ fines immane tribunal

Barbari adorari domini, Dacisqve, Pelasgisqve

Æmathiisqve, omnique solo quod diuidit Hebrvs,

Et quondam bello inuictis, nunc Marte sinistro

Angustos fines, paruamque tuentibus oram

Pannoniæ populis, et prisca in gente Libvrnis.

Tum verò in superos pugnas sine fine cieri

Patribus Avsoniis; ardere in bella, necesque

Sarmaticas gentes: et adhuc à cæde recenti

Hispanvm sancto Gallvmqve madere cruore.

Non sunt hæc auri, non sunt documenta, sed atrox

Ingenio referunt ferrum, et si dicere ferro

Deteriora mihi licet, intractabile saxum.

  At verò ad niueos alia si parte Britannos

Verto oculos animumque, quot, ô pulcherrima tellus

Testibus antiquo vitam traducis in auro?

Namque quòd hoc summum colitur tibi numen honore

Quo superi, atque omnis geniorum casta iuuentus

Ilius ad sacra iussa vices obit, arguit aurum.

Quòd tàm chara Deo tua sceptra gubernat Amazon,

Quàm Dea, cum nondum coelis Astræa petitis

Inter mortales regina erat, arguit aurum.

Quòd colit haud vllis indusas moenibus vrbes

Aurea libertas, et nescia ferre tyrannum

Securam ætatem tellus agit, arguit aurum.

Quòd regio nullis iniuria gentibus, arma

Arma licet ferruginea rubicunda quiete,

Finitimis metuenda gerit tamen, arguit aurum.

Quòd gladij, quòd mucrones, quòd pila, quòd hastæ

In rastros abiere, et bello assueta iuuentus

Pacem et amicitias dulces colit, arguit aurum.

Denique si fas est auro connectere laudes

Æris, et in pacis venerari tempore fortes;

Quot natos bello heroas, quot ahænea nutris

Pectora? Sint testes procerum tot millia, testes

Mille duces, interque duces notissima mille

Illa cui assurgunt Mvsæ, quam conscia Pallas

Lætior exaudit, Gileberti gloria nostri.

Illius auxillum, et socialia prælia amici

Mirantur Belgæ, et quamuis iniustus Ibervs

Commemorat iustas acies, domitasque per oras

Martia victrices formidat Hibernia turmas.

Illum oppugnatæ quassatis turribus arces,

Ilium expugnatæ perruptis moenibus vrbes,

Fluminaque et portus capti, hostilique notatum

Sanguine submersæ meminere sub æquore classes.

Hic vbi per medios proiectus Seqvana Celtas

Labitur, et nomen max amissurus, et vndas.

Omnia si desint, quantum est ingentibus ausis

Humani generis pro pace bonoque pacisci

Tàm varies casus, freta tanta, pericula tanta?

Linquere adhuc teneram prolem, et dulcissima sacri

Oscula coniugij, numerantemque ordine longo

Avcheriam digitis in mollibus, æquora mille

Formidanda modis, atque inter pauca relatos

Avcherios exempla suos, fratremque patremque;

Qui dum pro patria laudem et virtute sequuntur,

Obsessi in muris soli portisque Caleti,

Præposuere mori, quàm cum prodentibus vrbem,

Et decus Albionvm, turpi superesse salute.

  Quòd si parua loquor, nec adhuc fortasse fatenda est

Aurea in hoc iterum nostro gens viuere mundo,

Quid vetat ignotis vt possit surgere terris?

Auguror, et faueat dictis Devs, auguror annos,

In quibus haud illo secus olim principe in vrbes

Barbara plebs coeat, quàm cùm noua saxa vocaret

Amphion Thebas, Troiana ad moenia Phoebvs.

Atque vbi sic vltrò iunctas sociauerit ædes,

Deinde dabit leges custodituras easdem;

In quibus ignari ciues fraudumque, dolique,

A solida assuescant potius virtute beari;

Quàm genio et molli liquentia corpora vita

In Venerem ignauam, pinguemque immergere luxum:

Quàm nummos, quam lucra sequi, quam propter honores

Viuere ad arbitrium stolidæ mutabile plebis.

Non illic generi virtus, opibusue premetur

Libertas populi, non contrà in deside vulgo

Oppugnabit opes ciuis sub nomine pauper:

Quisque suo partem foelix in iure capesset.

Tum sua magna parens ingenti foenore tellus

Exiguo sudore dabit bona: cura iuuentam

Nulla adiget senio, nec sic labor ocia tollet,

Quo minus è virtute petant sua commoda ciues.

O mihi foelicem si fas conscendere puppim:

Et tecum patria (pietas ignosce) relicta

Longinquum penetrare fretum, penetrare sorores

Mecum vnà Aonias, illic exordia gentis

Prima nouæ ad seros transmittere posse nepotes!

Sed me fata vetant, memoraturumque canora

Inclyta facta tuba, ad clades miserabilis Istri

Inuitum retrahunt. His his me fata reseruent:

Non deerit vates, illo qui cantet in orbe

Aut veteres populos, aut nostro incognita coelo

Munera naturæ; dum spreto Helicone manebit

Ilia Aganippæis sacrata Oxonia Musis.

  Dum loquor in viridi festinant gramine Nymphæ,

Impediuntque comas lauro, et florentis oliuæ

Frondibus armantur, dominatricemque frequentes

Oceani immensi longè venerantur Elisam.

Illa autem ad gelidum celsis de turribus amnem

Prospicit, et iamiam Tamesino in patre tuetur

Paulatim obliquis Gilebertum albescere velis.

Sic dea Peliaco spectasse è vertice Pallas

Fertur Iasonios comites, ad Phasidos vndas

Vix benè dum notis committere carbasa ventis.

Diva faue, nutuque tuo suscepta parari

Vela iuua; Si sola geris dignissima totum

Talibus auspicijs proferri sceptra per orbem.

Proptereà quia sola tuos ita pace beasti

Tranquilla populos, vt iam te principe possint

Augere imperij fines. Quia sola videris

Quo niueae Charites, quo corpore Delia virgo

Pingitur, et iusto si sit pro teste vetustas.

Talibus audimus quondam de matribus ortos

Semideos homines: tali est de sanguine magnus

Siue Hector genitus, siue Hectore maior Achilles:

Duntaxat sine fraude vlla, sine crimine possint

Vila tibi veterum conferri nomina matrum,

Quæ sexum factis superas, quæ patribus audes,

Nympha, dijs dignas laudes æquare Latinis.

Mentior infoelix, nisi sic in corpore virtus

Lucet formoso, ceu quæ preciosior auro est

Gemma, tamen pariter placituro clauditur auro.

Mentior, et taceo, nisi sola audiris vbique

Induperatorum timor aut amor, inter et omnes

Securam requiem peragis tutissima casus:

Dum reliqui reges duro quasi carcere clausi

Sollicitis lethi dapibus, plenoque fruuntur

Terrificis monstris furtiua per ocia somno.

Mentior et taceo, solam nisi viuere ciues

Æternùm cupiunt: quando nec verbere toruo,

Nec cædis poenæue thronum formtdine firmas:

Sed tibi tot meritis maiestas parta, et inermis

Ad patulos residet custos clementia postes:

Vt quot penè rei iustum meruere tribunal,

Tot veniam grato narrent sermone clientes.

Nec tamen admittis, nisi quod iustumque piumque

Agnoscit probitas, et quæ potes omnia, solis

Legibus vsurpas cautas sanctissima vires.

Nec mala formidas: si quidem quasi fune ligatur

Consilio fortuna tibi: Nullum impia terret

In castris Bellona tuis: Quin pronus adorat

Gradivvs tua iussa pater, sequiturque vocantem

Quacunque ingrederis grato victoria plausu.

Dumque fores alijs, vitamque et regna tuetur

Ianitor externus, cingunt tua limina ciues:

Dumque alijs sordet sapientia regibus, almo

Pegasidvm tu fonte satur, tot Appollinis artes

Aurea vaticina fundis quasi flumina lingua.

Nil nostri inuenere dies, nil prisca vetustas

Prodidit, in linguis peragunt commercia nullis

Christiadvm gentes, quas te, diuina virago,

Iustius Aoniæ possint iactare sorores.

Audijt hæc inundus, cunctisque in finibus ardet

Imperio parere tuo: et quæ fortè recusat

Miratur vires regio tamen. Hinc tua sceptra

Incurua Mahometigenæ ceruice salutant:

Hinc tua pugnaces properant ad foedera Galli:

Dumque sibi metuit toties tibi victus Ibervs,

Nescia Romano Germania Marte domari

Quærit amicitias Britonvm: procul oscula mittit

Virgineis pedibus Lativm, longéque remoti

Pannones in tutos optant coalescere fines.

Quinetiam quæ submisso diademate nuper

Obtulit inuictis fascesque fidemque Noua Albion. Britannis.

Nonne vides passis vt crinibus horrida dudum

Porrigit ingentem lugubris America dextram?

Et numquid lacrymas, inquit, soror Anglia, nostras

Respicis, et dura nobiscum in sorte gemiscis?

An verò nescisse potes, quæ tempora quantis

Cladibus egerimus? postquam insatiabilis auri,

Nam certè non vllus amor virtutis Iberos

In nostrum migrare soluum, pietasue coegit.

Ex illo, quæ sacra prius væsana litabam

Manibus infernis, sperans meliora tuumque

Discere posse Devm, iubeor mortalibus aras

Erigere, et mutas statuas truncosque precata

Nescio quod demens Romanvm numen adoro.

Cur trahor in terras? si mens est lucida, puris

Cur Devs in coelis rectà non quæritur? aut si

A nobis coelum petitur, cur sæpe videmus

Igne, fame, ferro subigi, quocunque reatu

Oenotriæ sedis maiestas læsa labascit?

Non sic relligio, non sic me iudice gaudet

Defendi sua regna Devs, quod si optimus ille est;

Quòd si cuncta potest, et nullis indiget armis.

Mitto queri cædes, exhaustaque moenia bello:

Mitto queri in viles tot libera corpora seruos

Abiecta, immanique iugum Busiride dignum.

Te tantum fortuna animet tua, te tua virtus:

Si tibi tam plenis habitantur moenibus vrbes,

Vt nisi in excelsum crescant, coeloque minentur

Ædes aeriæ; quanquam latissima, desit

Terra tamen populo: Si tot tua flumina nigrant

Turrigeras arces imitatæ mole carinæ,

Quot non illa natant eadem tua flumina cygni.

Si tibi iam sub sole iacens penetratus vtroque est

Mundus, vtroque iacens peragrata est terra sub axe.

Ni frustrà gelidam vectus Wilobeivs Hugo Willobeius eques auratus. ad arcton

Illa in gente iacet, cui dum Sol circinat vmbras,

Dimidio totus vix forsitan occidit anno.

Ni frustrà quæsiuit iter, duraque bipenni

Illo Frobiservs Martinus Frobisherus eques auratus. reditum sibi in æquore fecit,

Horridum vbi semper pelagus, glacieque perenni

Frigora natiuos simulant immitia montes.

Ni frustrà per Cimmerios, syluisque propinqua

Flumina Riphæis eoa profectus ad vsque est

Moenia Iencisonvs, Antonius Ienkinsonus. Persasqve et proxima Persis

Bactra, et Bactrorvm confines regibus Indos.

Ni frustrà, quod mortali tot secla negarant,

Hac tuus immensum nuper Dracvs Franciscus Dracus eques auratus. ambijt orbem,

Quà patri Oceano clausas circumdare terras

Concessit natura viam, mediaque meare

Tellure, et duplici secludere littore mundos.

Iam si fortuna, iam si virtute sequare

Digna tua; sunt monstra mihi, sunt vasta gigantum

Corpora, quæ magno cecidisse sub Hercvle non sit

Dedecus, Ogigivs non quæ aspernetur Iaccvs.

Quæ si indigna putas, tantaque in pace beata

Auersare meos multo vt tibi sanguine fines

Inuidiosa petas: est nobis terra propinqua,

Et tantum bimari capiens discrimen in Isthmo.

Hanc tibi iamdudum primi inuenere Brittanni,

Tum cum magnanimus nostra in regione Sebastianus Cabotus. Cabotvs

Proximus à magno ostendit sua vela Colvmbo.

Hæc neque vicina nimiùm frigescit ab arcto,

Sole nec immodico in steriles torretur arenas:

Frigus et æstatem iusto moderamine seruat,

Siue leues auras, grati spiracula coeli,

Seu diæ telluris opes, et munera curas.

Pone age te digno tua sceptra in honore, meoque

Iunge salutarem propius cum littore dextram.

Sit mihi fas aliquam per te sperare quietem,

Vicinoque bono lætum illucescere Solem.

Quòd si consilijs superum, fatisque negatum est

Durare immensum magna infortunia tempus:

Quòd si de immerita iustum est ceruice reuelli

Ignarum imperij dominum, populique regendi;

Quòd si nulla vnquam potuit superesse potestas,

Ni pia flexilibus pareret clementia frenis

Obsequium. A mita quæsita potentia Cyro

Amissa est sæuæ soboli. Parcendo subegit

Tot reges Macedvm virtus, tot postera sensim

Abscidit a parto tandem inclementia regno.

Et quod Romvleis creuit sub patribus olim

Imperium, diri semper minuêre Nerones.

http://ebooks.adelaide.edu.au/h/hakluyt/voyages/v12/chapter37.html

Last updated Monday, March 10, 2014 at 21:52